Gan và thận: hai cơ quan chịu tải khi bạn uống bất cứ thứ gì

Bất cứ thứ gì bạn uống — thuốc, thảo dược, thực phẩm bổ sung — đều đi qua hai cơ quan này. Hiểu vai trò của chúng giải thích nhiều điều.

Gan làm gì

• Nhận máu từ đường tiêu hoá trước khi máu đi khắp cơ thể.
• Chuyển hoá chất thành dạng dễ thải hơn.
• Tổng hợp nhiều chất cần thiết.
• Dự trữ một số vitamin và khoáng.
• Sản xuất mật giúp tiêu hoá chất béo.

Điểm đầu tiên giải thích vì sao gan chịu nồng độ cao nhất: nó gặp chất trước tất cả các cơ quan khác.

Vì sao gan dễ tổn thương

• Tiếp xúc với nồng độ cao nhất.
• Quá trình chuyển hoá đôi khi tạo ra chất độc hơn chất ban đầu.
• Phải xử lý nhiều chất cùng lúc.
• Khả năng bù trừ lớn nên tổn thương lặng lẽ trong thời gian dài.

Điểm thứ hai đáng chú ý: một số tổn thương gan không do bản thân chất mà do sản phẩm chuyển hoá của nó.

Thận làm gì

• Lọc máu, thải chất thừa qua nước tiểu.
• Điều hoà cân bằng nước và điện giải.
• Điều hoà huyết áp.
• Tham gia sản xuất hồng cầu và chuyển hoá vitamin D.

Vì sao thận dễ tổn thương

• Nhận lượng máu rất lớn so với kích thước.
• Quá trình cô đặc nước tiểu làm nồng độ chất tăng cao trong ống thận.
• Một số chất kết tinh gây tắc.
• Mất nước làm tăng nguy cơ.

Điểm cuối thực tế: uống đủ nước là biện pháp bảo vệ thận đơn giản nhất khi dùng thuốc.

Dấu hiệu cần đi khám — về gan

• Vàng da hoặc vàng lòng trắng mắt.
• Nước tiểu sẫm màu bất thường.
• Phân bạc màu.
• Mệt mỏi nhiều không giải thích được.
• Buồn nôn kéo dài, chán ăn.
• Đau hoặc tức vùng bụng trên bên phải.
• Ngứa toàn thân.

Nếu đang dùng thuốc hoặc sản phẩm bổ sung nào đó và xuất hiện những dấu hiệu này, hãy ngưng và đi khám ngay, mang theo sản phẩm.

Dấu hiệu cần đi khám — về thận

• Lượng nước tiểu giảm rõ.
• Phù chân, mặt.
• Nước tiểu có bọt nhiều.
• Mệt mỏi, buồn nôn.
• Huyết áp tăng.
• Đau vùng thắt lưng.

Thận có khả năng bù trừ rất lớn, nên triệu chứng thường xuất hiện muộn — đây là lý do xét nghiệm định kỳ có giá trị với người có nguy cơ.

Về sản phẩm "giải độc gan"

Đây là nhóm sản phẩm rất phổ biến cần nói rõ:

• Gan là cơ quan giải độc của cơ thể, nó tự làm việc đó.
• Không có bằng chứng sản phẩm nào cải thiện được chức năng gan bình thường.
• Khái niệm "độc tố" trong quảng cáo thường không được định nghĩa.
• Nghịch lý là một số sản phẩm nhóm này lại gây tổn thương gan.

Điểm cuối đã được ghi nhận trong các báo cáo về tổn thương gan liên quan tới thực phẩm bổ sung.

Điều thật sự bảo vệ gan

• Hạn chế rượu.
• Duy trì cân nặng hợp lý — gan nhiễm mỡ liên quan tới thừa cân.
• Tiêm phòng viêm gan theo khuyến cáo.
• Không dùng thuốc quá liều.
• Thận trọng với sản phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc.
• Khám sức khoẻ định kỳ.

Danh sách này buồn tẻ nhưng có bằng chứng, khác với sản phẩm giải độc.

Điều thật sự bảo vệ thận

• Kiểm soát huyết áp và đường huyết — hai nguyên nhân hàng đầu của bệnh thận mạn.
• Uống đủ nước.
• Hạn chế muối.
• Không lạm dụng thuốc giảm đau chống viêm.
• Không tự dùng thuốc không rõ nguồn gốc.

Điểm thứ tư đáng nhấn mạnh: nhóm thuốc giảm đau chống viêm dùng kéo dài không có theo dõi là nguyên nhân tổn thương thận đã được ghi nhận rõ.

Khi đã có bệnh gan hoặc thận

• Liều nhiều thuốc cần điều chỉnh.
• Một số thuốc chống chỉ định.
• Thực phẩm bổ sung cần được bác sĩ duyệt.
• Không tự dùng bất kỳ sản phẩm nào.
• Cần theo dõi xét nghiệm định kỳ.

Với nhóm này, câu "chỉ là thảo dược thôi" là câu nguy hiểm nhất.

Thuốc giảm đau và gan

• Một nhóm thuốc giảm đau rất phổ biến có ngưỡng gây độc gan.
• Nguy cơ tăng khi dùng nhiều sản phẩm chứa cùng hoạt chất.
• Nhiều thuốc cảm cúm phối hợp đã chứa hoạt chất này.
• Rượu làm tăng nguy cơ.

Đây là một trong những nguyên nhân tổn thương gan do thuốc phổ biến nhất, và phần lớn phòng được bằng cách đọc thành phần để tránh trùng lặp. Hãy hỏi dược sĩ nếu không chắc.

Uống thuốc với gì

• Nước lọc là lựa chọn mặc định.
• Nước bưởi ảnh hưởng tới chuyển hoá một số thuốc.
• Sữa ảnh hưởng tới hấp thu một số loại.
• Rượu tương tác với nhiều nhóm.
• Trà làm giảm hấp thu sắt.

Uống đủ nước khi uống thuốc cũng giúp giảm nguy cơ với thận và tránh viên thuốc dính lại ở thực quản.

Về xét nghiệm chức năng gan thận

• Là xét nghiệm đơn giản và không tốn kém.
• Phát hiện được vấn đề trước khi có triệu chứng.
• Nên làm định kỳ với người dùng thuốc dài hạn.
• Hãy hỏi bác sĩ tần suất phù hợp với bạn.

Tóm lại

Gan gặp mọi thứ bạn uống trước tiên nên chịu nồng độ cao nhất, và đôi khi chính sản phẩm chuyển hoá mới là thứ gây hại. Cả gan và thận đều có khả năng bù trừ lớn nên tổn thương lặng lẽ trong thời gian dài. Sản phẩm "giải độc gan" không có bằng chứng, và nghịch lý là một số lại gây tổn thương gan. Vàng mắt và nước tiểu sẫm là dấu hiệu cần đi khám ngay.

Câu hỏi thường gặp